ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ:
ਇੱਕ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀ
ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੰਜਾਬ ਯਾਤਰਾ
ਬਿਨਾਂ ਪੈਸਿਆਂ ਦੇ, ਅਸੀਮ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਆਪਣਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲੇ ਇੱਕ ਵਣਜਾਰੇ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਪੁਕਾਰ
ਦੋਸਤੋ, ਜਦੋਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਸਫ਼ਰ 'ਤੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਨਕਸ਼ੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਪੈਸਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਬਟੂਏ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਤੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਹੋਟਲਾਂ ਦੀ ਐਡਵਾਂਸ ਬੁਕਿੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅਟੁੱਟ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਝੋਲਾ ਲੈ ਕੇ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਬਿਲਕੁਲ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਜੋ ਪੋਸਟਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਗਜ਼ ਦਾ ਕੋਈ ਟੁਕੜਾ ਜਾਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਧਿਆਏ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਅਗਲਾਕਸਦ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੁੰਮਣਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇ ਕਣ-ਕਣ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਥਾਹ ਪਿਆਰ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਚੌਖਟ 'ਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਕਿਸੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਜਾਂ ਤਮਾਸ਼ੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਖੁਦ ਨੂੰ ਜਾਣਨ, ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪੈਸਿਆਂ ਦੇ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਿਊਣ ਦੀ ਇੱਕ ਰੂਹਾਨੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਰੂਹ: ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਬਰਾਬਰ ਹੈ
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਕਰਮ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਸੱਚਾ ਮਤਲਬ ਹੀ ਇਹ ਹੈ - ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਇਨਸਾਨ ਬਣਨਾ। ਇਸ ਧਰਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੀ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਛੋਟਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਵੱਡਾ। ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਊਚ-ਨੀਚ ਅਤੇ ਅਮੀਰੀ-ਗਰੀਬੀ ਦੀਆਂ ਜੋ ਦੀਵਾਰਾਂ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੇ ਖੁਦ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਨੇ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਝਟਕੇ ਵਿੱਚ ਢਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਹਰ ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਤੋੜਦਾ ਨਹੀਂ। ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਚਾਹ ਕੇ ਵੀ ਅਣਦੇਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਧਰਮ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੱਥ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਉੱਠਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਨੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੇਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਹੱਕ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਲਈ। ਇੱਕ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਸ nਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਝੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਇਲਾਹੀ ਵਿਰਾਸਤ: ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਮਾਰਗ
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜਦੋਂ 'ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ' ਅਤੇ 'ਕਿਰਤ ਕਰੋ, ਨਾਮ ਜਪੋ, ਵੰਡ ਛਕੋ' (ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਮਾਓ, ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਮ ਲਓ ਤੇ ਮਿਲ-ਵੰਡ ਕੇ ਛਕੋ) ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਤੇ ਸੱਚਾ ਰਾਹ ਦਿਖਾਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਏ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੂਨ-ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਸਿੰਜਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹਾਨ ਰੂਹਾਂ ਨੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਹੱਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜੋ ਸਰਵਉੱਚ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ ਬਣਨਾ ਸਿਖਾਇਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਮਾੜੇ ਤੋਂ ਮਾੜੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਦੇ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਹਾਰੀਏ। ਅੱਜ ਭਾਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਾਡਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਇਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਖਾਏ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਹਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਰਜ ਕਰਵਾਵਾਂਗਾ।
ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਮਹੱਤਵ: ਸਿਰਫ਼ ਇਬਾਦਤਗਾਹ ਨਹੀਂ, ਸਕੂਨ ਦਾ ਘਰ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਜਿਹਾ ਅਰਥ ਹੈ - ਗੁਰੂ ਦਾ ਦਰ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਰਿਸਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਦਮ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਤਨ ਅਤੇ ਉਦਾਸ ਮਨ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਅਸੀਮ ਸਕੂਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਾਰ ਉੱਚੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ ਕਿ ਇੱਥੇ ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਧਰਮ, ਹਰ ਜਾਤ ਅਤੇ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਸਵਾਗਤ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਰਸਭਿੰਨਾ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਇਲਾਹੀ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਾਰੇ ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਪੈਸਿਆਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਦੇ ਨੇ ਕਿ ਤੂੰ ਰਹੇਂਗਾ ਕਿੱਥੇ, ਖਾਵੇਂਗਾ ਕੀ? ਮੈਂ ਹੱਸ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਦਰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵੀ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਨਾ ਤਾਂ ਭੁੱਖਾ ਸੌਂ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬੇਘਰ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਰੰਕ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਫ਼ਰਸ਼ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਹੰਕਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਸਰਾਂ: ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਮਿਸਾਲ
ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਵਸਥਾ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੰਸਥਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਸਰਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਲੰਗਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਚੌਬੀਸੇ ਘੰਟੇ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ, ਤਾਜ਼ਾ ਤੇ ਸਵਾਦਿਸ਼ਟ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਾ ਛਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਸੇਵਾ ਵਰਤਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜੂਠੇ ਬਰਤਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੱਕ, ਸਭ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਮੀਰ ਜ਼ਮੀਂਦਾਰ ਜਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਕੇ ਆਮ ਸੰਗਤ ਦੇ ਜੋੜੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫ਼ਰਸ਼ ਪੋਚਣ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਸਰਾਵਾਂ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰਾਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਰਦਾਨ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਦਿਨ ਭਰ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਫ਼ਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਥੱਕ-ਹਾਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਦੇ ਸਿਰ ਛੁਪਾਉਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡਾ ਬੈਂਕ ਬੈਲੇਂਸ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਤ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦਾ, ਬਲਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਸਮਝ ਕੇ ਗਲ ਨਾਲ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੋ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਖਾਣ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਵਣਜਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹਿੰਮਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਰ ਦੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਨਾਪਣ ਨਿਕਲ ਸਕੀਏ।
ਦੇਸ਼ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ: ਅੰਨਦਾਤਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਅਕ
ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦਿਲ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਤਿਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਉਹ ਸੂਬਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪੇਟ ਭਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਉਠਾਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਿਹਨਤੀ ਕਿਸਾਨ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਨ-ਪਸੀਨਾ ਵਹਾ ਕੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸੋਨਾ ਉਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਭੁੱਖਾ ਨਾ ਸੌਂਵੇ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਅਨਾਜ ਦੀਆਂ ਬੋਰੀਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਮੁਸੀਬਤ ਆਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੱਭਰੂ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਿੱਕ ਤਾਣ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੱਸਦੇ-ਹੱਸਦੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਵਾਰ ਦੇਣਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਹਰਿਆਲੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਤਿਰੰਗੇ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਮਾਣ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਤਾਕਤ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਝੱਖੜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਵੀਰ ਅਤੇ ਉਪਜਾਊ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰੋਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਹੋਵੇਗੀ।
ਪੰਜਾਬੀ ਦਿਲ: ਦਿਆਲਤਾ, ਜ਼ਿੰਦਾਦਿਲੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾਪਨ
ਜੇਕਰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਦਿਲ ਦੇਖਣਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਾਦਿਲੀ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹ-ਦਿਲੀ (Kindness) ਲਈ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ mਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਉਹ ਜਿੰਨੇ ਬਾਹਰੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਦਲੇਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉੱਨੇ ਹੀ ਅੰਦਰੋਂ ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਅਜਨਬੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ 'ਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ' ਕਹਿ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲ ਨਾਲ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬਾਅਦ ਵਿਛੜਿਆ ਸੱਕਾ ਭਰਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਆਪਣਾਪਨ ਥੱਕੇ-ਟੁੱਟੇ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਵੀਂ ਜਾਨ ਫੂਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਦੇਖ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ। 'ਚੜ੍ਹਤੀ ਕਲਾ' ਵਿੱਚ ਜਿਊਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਚਾਹੇ ਕਿੱਡੀ ਵੀ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਕਿਉਂ ਨਾ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵੰਡਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਸੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਆਪਣਾਪਣ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਸ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।
ਬਿਨਾਂ ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ: ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਅਨੂਠੀ ਜੰਗ
ਕਈ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ, ਬਿਨਾਂ ਪੈਸਿਆਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨਾ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਮੇਰਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੀ ਨੀਅਤ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਨਸਾਨੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਸਤੇ ਖੁਦ-ਬ-ਖੁਦ ਬਣਦੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਇਹ 'ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ' ਇਸੇ ਭਰੋਸੇ ਦੀ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਕਿਤਾਬ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਹਰ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਹਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਂਗਾ, ਲੰਗਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਵਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀਆਂ ਅਣਕਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਸਿਰਫ਼ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਨ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਬਲੌਗ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਇਸ ਪੂਰੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਪਲ ਆਪ ਸਭ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਘਰ ਬੈਠੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਸ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੇਪਨਾਹ ਪਿਆਰ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਕਰ ਸਕੋ। ਬਸ ਆਪ ਦੋਸਤਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਅਤੇ ਦੁਆਵਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ, ਫਿਰ ਤਾਂ ਇਹ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਹਰ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨੂੰ ਹੱਸਦੇ-ਹੱਸਦੇ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵੇਗਾ।
Support My Journey!